Sự khác biệt cốt lõi này đã được Shreyas Doshi – một bậc thầy về quản trị sản phẩm từng kinh qua các vị trí cấp cao tại Stripe, Twitter và Google – đúc kết qua hai thuật ngữ cực kỳ đắt giá: Domain Knowledge và Domain Dogma. Đáng chú ý, Shreyas đưa ra sự phân biệt này trong bối cảnh các doanh nghiệp thường xuyên rơi vào "bẫy chuyên gia". Ông quan sát thấy rằng khi một công ty tuyển dụng những người quá am tường một lĩnh vực, họ thường kỳ vọng sự đột phá, nhưng kết quả nhận về đôi khi lại là sự trì trệ. Từ đó, ông nhận diện ra hai mặt đối lập của cùng một thứ gọi là "trải nghiệm" để giúp các nhà điều hành tỉnh táo hơn trong việc chọn người.

Trước hết, hãy nói về Domain Knowledge, hay có thể gọi nôm na là Vốn nghề. Đây là sự am tường sâu sắc về lĩnh vực mà một nhân sự tích lũy được sau nhiều năm lăn lộn. Những người sở hữu vốn nghề chất lượng không chỉ hiểu quy trình mà còn thấu cảm được những ngóc ngách tinh tế nhất của thị trường và tâm lý khách hàng. Chính sự hiểu biết đa dạng này giúp họ trở nên cực kỳ nhạy bén khi đối mặt với những tình huống bất ngờ, những sự cố nằm ngoài dự liệu mà không một cuốn sách giáo khoa nào dạy trước. Với họ, kinh nghiệm là một bệ phóng để xử lý vấn đề một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, Shreyas cũng cảnh báo về mặt tối của trải nghiệm mà ông gọi là Domain Dogma, hay mình tạm dịch là Lối mòn nghề nghiệp. Đây chính là những tư duy cố hữu, những định kiến hình thành từ những thành công hoặc thất bại trong quá khứ nhưng đã không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại. Lối mòn nghề nghiệp vô tình trở thành rào cản lớn nhất cho sự sáng tạo, khiến nhân sự trở nên bảo thủ và chối bỏ những cái mới chỉ vì "trước giờ không ai làm thế cả". Shreyas nhấn mạnh rằng, lỗi không phải ở kiến thức, mà ở việc người ta để kiến thức đó đóng băng thành những giáo điều không thể lay chuyển, khiến họ mất đi khả năng nhìn nhận những cơ hội mới mẻ.

Từ góc nhìn này, mình cho rằng việc lựa chọn nhân sự nên được ưu tiên theo hướng tìm kiếm những người có Vốn nghề thực thụ thay vì chỉ nhìn vào số năm kinh nghiệm. Một nhân sự giỏi là người biết dùng kiến thức cũ để soi sáng con đường mới, chứ không phải dùng quá khứ để phủ nhận tương lai. Thay vì hỏi họ đã làm việc bao lâu, có lẽ các nhà tuyển dụng nên tìm hiểu xem họ đã từng dũng cảm phá bỏ những lối mòn của chính mình như thế nào để thích nghi với những thứ mới mẻ. Giá trị thực sự của kinh nghiệm nằm ở độ sâu của tư duy chứ không phải ở độ dài của thời gian.

#hontruong3daai

Cuối năm 2025, Chính phủ Việt nam yêu cầu toàn quốc sử dụng chung một bộ sách từ năm học 2026. Trong khi đó, việc sử dụng nhiều bộ sách và để quyền tự quyết cho trường học mới thực hiện từ năm 2018 với 3 bộ sách “Cánh Diều”, Kết nối và Chân trời. Hôm rồi, hết học kỳ 1, đi họp phụ huynh nhà trường cũng thông báo một số môn nhà trường đang sử dụng bộ Cánh Diều, sẽ được chuyển sang Kết nối và cô giáo chủ nhiệm của con mình bổ sung là môn Tiếng Việt của bộ sách Kết nối dùng từ ngữ không mượt và bình dân như bộ Cánh Diều nên các con sẽ gặp khó khăn khi tiếp nhận. Có gì đó khá giống với việc mặc “đồng phục” kiến thức, dạy học nhỉ.

Mình không rõ lý lẽ để sau 8 năm, từ chính sách biên soạn nhiều bộ sách giáo khoa và trao quyền cho các trường lựa chọn đầu sách phù hợp, chính phủ chuyển sang yêu cầu tất cả các trường chỉ dùng bộ sách Kết nối là gì. Ở góc nhìn quản trị tổ chức, mình thấy đây tựa như việc cơ quan quản lý yêu cầu “mặc đồng phục” về tri thức cho tất cả các học sinh. Với quy mô tác động như vậy thì mình thấy không hợp lý cho lắm. Xã hội con người về bản chất là sự thống nhất trong đa dạng. 7 tỷ con người là 7 tỷ cá thể và tính cách khác nhau kết nối chung về văn hóa, địa lý và tính cách. Xã hội đi lên hay phát triển nhờ sự đa dạng, Xã hội không đi đến diệt vong vì những ràng buộc bên trong sự thống nhất. Và mình e rằng với mỗi xuất phát điểm không giống nhau mà trang bị kiến thức giống nhau sẽ làm giảm khả năng phát triển của mối người. Việc này tác động trực tiếp nhất đến giáo viên là người ảnh hưởng và gần nhất đối với sự phát triển của học sinh. Những năm đầu đời, vai trò người giáo viên là quan trọng bậc nhất đến phát triển kiến thức của học sinh. Người giáo viên mất động lực sáng tạo hay dạy học sẽ ảnh hưởng nhanh và sâu sắc đến học sinh.

Nhìn sang một khía cạnh khác ở quy mô nhỏ hơn trong các tổ chức doanh nghiệp. Sẽ có tổ chức mà sếp chỉ đạo và mọi người làm theo rập khuôn theo lệnh. Sẽ có tổ chức mà sếp định hướng và mọi người tự lên kế hoạch để về đích. Một bên nhấn mạnh sự kỷ luật yêu cầu giống như mặc đồng phục, một bên nhấn mạnh quản trị và trao quyền. Các tổ chức đòi hỏi sáng tạo và phát triển dài hạn thường chọn cách sau. Mỗi cách làm đều có mặt ưu và nhược và tổ chức vận hành được giống như chiếc xe đạp, cần cân bằng và có động lực để di chuyển. Trong quản trị tổ chức cần xác định rõ “mặc đồng phục” gì và ở đâu, khi nào thì tự do và thoải mái.

Sau nhiều năm xây dựng và dẫn dắt đội ngũ, mình càng nhận ra Lắng nghe là quan trọng và vô cùng quan trọng. Nên trong bất kỳ buổi huấn luyện nào mình luôn đặt ra bài tập để minh hoạ cho người tham gia.

Con người có các giác quan sinh lý và tâm trí. Chức năng nghe thường được gắn với Tai. Tục ngữ có câu "Nghe thì phải nghe bằng cả 2 tai" nhấn mạnh việc nghe kỹ, thấu đáo. Tuy vậy, Lắng nghe sâu hơn, cao hơn đòi hỏi nhiều bộ phận hơn: Mắt để nhìn, Mũi để biết vị, Da để biết nóng lạnh, Tâm trí để cảm nhận,... Nghe không những bằng tiếng nói mà còn bằng: chữ viết, dáng đi, giọng nói, cảm giác, trí não, trái tim,... Bất kỳ dữ kiện nạp vào bản thân.

Quan trọng nhất là lắng nghe để nhận diện ra chính bản thân. Lắng nghe hàng giờ hàng phút để nhận biết bạn đang vui hay buổn, lo lắng hay thảnh thơi, yêu hay ghét, tự tin hay tự ti... Lắng nghe giúp bạn điểu chỉnh bản thân phản ứng với thay đổi bên ngoài cho phù hợp. Bạn là ai? Bạn đang ở đâu?...

Hãy nghĩ kỹ xem nhé. Sau khi lắng nghe và nhận diện bản thân, bạn sẽ thấy sự quan trọng của việc lắng nghe bên ngoài. Lắng nghe sự thay đổi về chính trị - xã hội. Lắng nghe xu hướng công nghệ. Lắng nge tâm tư của đồng nghiệp... Bạn thấy được ý nghĩa của việc lắng nghe bên ngoài khi tạo ra sự thay đổi trong hành động tương ứng của bạn để bạn ra quyết định. Tiếp tục làm, chuyển chỗ làm hay khởi nghiệp,... đều là những quyết định quen thuộc và nếu bắt đầu từ Lắng nghe thì quyết định ngày càng tốt hơn. Thường xuyên Lắng nghe, bạn có thể nhận ra điều gì là mấu chốt cần Lắng nghe.

Con người là giống loài xã hội. Bạn thường thuộc về một nhóm nào đó, có thể là gia đình, lớp học, công ty, hội nhóm,... Bạn thấy an vui và hiệu suất hơn ở đâu? Nơi có Lăng nghe hay nơi không có?

Khi nghề chuyên môn bắt đầu vững vững thì mình hay được 1 ông anh, cũng thân quen. Anh hay nhờ mình làm việc này việc kia về chuyên môn. Tất nhiên là a có hứa hẹn, ko phải bằng tiền mà bằng ... lời hứa khác. Sau này thì có thuật ngữ chuyên môn là bánh vẽ. Mình thường là đồng ý vì thấy công việc cũng mới lạ, làm ngoài giờ và cũng cảm thấy tin anh. Câu anh thường nói là "Bác TGD nhận nhiệm vụ...Đây là việc lớn quốc gia, việc trọng đại...e tham gia đi... tiền ko quan trọng nên người đấy". Nhưng vài việc phối hợp cùng anh đều dở dang. Nhưng anh vẫn luôn là người tốt, người có tâm với anh em.

Mình thực sự tò mò về bối cảnh này. Anh chắc chắn ko phải lừa đảo muốn dìm chết anh em. Nên sau đó, mình chuyển sang vai trò mà hay được gọi là Entrepreneur để tìm hiểu thêm góc khác của ngành. Và nhiều lần mình cũng ở trạng thái tương tự, cũng cần tìm đồng đội. Nhưng sau khi được 1 vài anh lớn chia sẻ thì mình hiểu phép chia cần được bắt đầu trước hết chứ không phải "cứ làm đi".

Mục tiêu, thành quả, đích đến là thứ mình muốn nhưng không chắc chắn sẽ đến đúnh như kỳ vọng. Nhưng chắc chắn một điều cần có là ngay khi thiết kế mục tiêu thì cần nghĩ cả phép chia. Nếu đến đích, anh được gì? em được gì? chúng ta được gì? Vật chất, tinh thần, danh vọng,...?? Và, ngay cả khi ở tầng trung gian cũng cần thiết kế phép chia cho đủ những người tham gia: Ông chủ được gì? Công ty được gì? Sếp được gì? Anh được gì? Em được gì?

Mục tiêu không chắc đã đạt và phép chia thực tế cũng thay đổi thường xuyên nhưng nguyên tắc chia cần được nói ra ngay từ đầu và cập nhật thường xuyên tới người liên quan. Bánh vẽ cũng có this và that.

Bạn có ở trong bối cảnh như phần đầu của mình không?

Nhưng nếu đặt câu chuyện này trong một không gian rộng hơn, tao nghĩ nó không có gì bất thường, thậm chí là… khá tất yếu.

Vấn đề không chỉ nằm ở Zalo. Nó nằm ở tam giác: công ty công nghệ – người dùng – pháp luật.

Công ty công nghệ: đổi mới nhanh, chạy cũng nhanh

Lịch sử internet mấy chục năm nay là lịch sử của mấy thằng chạy rất nhanh.

MySpace từng rất mới.

Facebook khi ra đời thì vượt trội hẳn: thật hơn, gọn hơn, kết nối tốt hơn.

Zalo lúc mới xuất hiện thì đơn giản là… ngon hơn Viber, Line, nhắn nhanh, gọi rõ, phù hợp người Việt, lại ăn sóng 3G yếu.

Điểm chung của mấy nền tảng này là:

Ra đời với tính mới

Giải quyết được một nhu cầu rất cụ thể

Và quan trọng nhất: scale cực nhanh

Công nghệ cho phép họ tăng từ vài ngàn lên vài triệu, vài chục triệu người dùng trong thời gian ngắn. Không cần nhiều nhân sự tương ứng, không cần hạ tầng vật lý phức tạp như doanh nghiệp truyền thống.

Đây là chỗ mà mọi thứ bắt đầu… lệch pha với phần còn lại của xã hội.

Người dùng: miễn phí và tiện dụng

Người dùng thì sao?

Thành thật mà nói: tụi mình thích đồ miễn phí.

Miễn phí thì tải.

Rẻ thì xài lâu.

Tiện thì gắn bó.

Và thế là một mô hình kinh doanh cực kỳ “đẹp” ra đời: khai thác dữ liệu cá nhân để bán quảng cáo.

Người dùng có nền tảng để kết nối.

Doanh nghiệp có nơi để tiếp cận khách hàng.

Nền tảng đứng giữa, giống như một công ty marcom agency quy mô toàn cầu.

Ai cũng có lợi:

Người dùng không trả tiền (hoặc trả rất ít)

Doanh nghiệp có quảng cáo hiệu quả

Nền tảng thì in tiền

Ít nhất là trong giai đoạn đầu, mọi thứ trông rất ổn.

Pháp luật… tà tà mà tới công chuyện

Pháp luật thì… luôn đi sau. Không phải vì ngu hay chậm, mà vì cố tình phải đi sau.

Nếu luật mà dựng hàng rào từ đầu, thì:

Không có Facebook

Không có Google

Không có Zalo

Xã hội cần khoảng trống để thử nghiệm đổi mới.

Nhưng khi:

Quy mô đủ lớn

Rủi ro bắt đầu lộ diện

Dữ liệu cá nhân bị nhìn nhận là có giá trị kinh tế, có khả năng gây tổn hại

…thì luật buộc phải xuất hiện.

Và ngay khoảnh khắc pháp luật nói rằng: “Dữ liệu cá nhân là tài sản cần được bảo vệ”

là khoảnh khắc mô hình “agency miễn phí dựa trên dữ liệu” bắt đầu gặp rào cản thật sự

Khi người dùng được nâng cấp

Một yếu tố nữa mà mấy nền tảng không thể bỏ qua: người dùng bây giờ không còn ngây thơ như trước.

Họ:

Biết dữ liệu có giá

Biết quyền riêng tư quan trọng

Biết đặt câu hỏi: “Tao cho mày cái gì, mày dùng nó ra sao?”

Nên phản ứng trước điều khoản mới của Zalo không chỉ là drama. Nó phản ánh một sự thật: ý thức người dùng đang trưởng thành.

Và khi người dùng trưởng thành, họ đòi quyền lợi nhiều hơn. Điều này là bình thường.

Thì cập nhật điều khoản là… chuyện phải đến

Nếu đặt Zalo vào không gian này, tôi thấy việc họ cập nhật điều khoản:

Là yêu cầu pháp lý

Là phản ứng trước áp lực quản lý

Và cũng là chuẩn bị cho một tương lai khác

Một tương lai mà:

Dữ liệu không còn dễ khai thác như trước

Quảng cáo không còn “thoải mái” như trước

Và mô hình miễn phí có thể không còn rộng cửa

Tương lai đó rất có thể là: người dùng phải trả phí để tham gia cộng đồng

Nên thay vì chỉ hỏi: “Zalo có đọc tin nhắn của tao không?”,

có lẽ câu hỏi lớn hơn là:

Chúng ta muốn trả phí bằng dữ liệu, hay bằng tiền?

Câu trả lời không dễ.

Nhưng rõ ràng, thời kỳ “miễn phí tuyệt đối và vô tư” đang khép lại dần.

Zalo chỉ là một dấu hiệu. Không phải dấu hiệu đầu tiên, và chắc chắn cũng không phải dấu hiệu cuối cùng.

Châu Phi vẫn được coi là cái nôi của nhân loại với bộ xương hoá thạch 200 ngàn năm ở Ethiopia. Có thể coi đây là founder của loài người. Châu Phi lại ở cạnh châu Âu giàu có, cái nôi của văn minh hiện đại. Bí ẩn này khiến nhiều người tỏ mò về châu Phi. Trăm nghe không bằng một thấy.

Benin là một nước nhỏ ở Tây phi và lịch sử lâu đời với tên gọi Dahomey. Một điều bí ẩn nữa là có quá nhiều nước châu Phi mà tên gọi nghe rất lạ tai. Điều tuyệt vời là Benin có dải bờ biển đẹp với Đại  Tây dương. Tự nhiên khiến cho đa số dân cư tập trung ở khu vực bở biển, giao thông cảng biển thuận lợi. Phần lớn dân số của khoảng 15 triệu dân là tập trung ở phạm vi 100km từ bờ biển. Các nước Tây phi ven biển khác cũng tương tự.

Cotonou là thành phố phát triển nhất ở đây trong khi Porto-Nouvo là thủ đô của đất nước. Khoảng cách của hai thành phố là 1 giờ đồng hồ chạy xe oto.

Có khoảng 3 triệu dân ở Cotonou nhưng khu vực tiệm cận sự phát triển nhất chỉ khoảng 7km dọc bờ biển, gần sân bay và cảng biển. Khu vực này cũng tập trung nhiều tổ chức trọng: Đại sứ quán Hoa kỳ, Trung quốc, Nigeria, Phủ chủ tịch,... tượng chiến binh Amzone.

Kết nối là con đường đại lộ Marina 8 làn xe. Khách sạn tốt nhất cũng ở trên trục đường này đều của Accor quản lý. Các công trình đều mới nên có thể nhận định khu vực này mới được xây dựng và hầu hết 3 triệu dân thành phố lớn nhất không sống ở khu vực này. Đây là khu vực chủ yếu cho người nước ngoài và quan chức ngoại giao: giao thông mới, siêu thị nước ngoài, gần bãi biển đẹp nhất nước,...

Đây cũng là cách tiếp cận của chính phủ về phát triển kinh tế. Mở cửa và dành những điều kiện tốt nhất họ có cho những nhà đầu tư nước ngoài tới đây làm ăn. Tổng thu nhập quốc dân dựa trên sức mua tương đương bình quân đầu người (PPP) khoảng 4000usd so với Việt nam là 14.000USD (2023) và tương đương với Việt nam năm 2006 (4.170usd), khoảng cách 17 năm. Vậy nên, đa số dân cư còn nghèo đói với 80% dân số tham gia thị trường lao động kể cả trẻ em (vậy mà vẫn nghèo) và cách chính phủ dành một khu vực tốt cho người nước ngoài là một điểm cộng. Và cũng rất dễ hiểu, khi bạn bắt gặp người dân lao động chăm chỉ và hào hứng với các cơ hội phát triển kinh tế. Mình có cảm nhận chỉ lần tới quay lại, mình sẽ không còn nhận ra thành phố này nữa. À, một điều thú vị là ở đây chưa thấy toà nhà nào cao quá 8 tầng.

Các nhà hàng, quán bar với các anh trai phì phèo shisa tập trung ở khu trung tâm. Một bữa ăn nhẹ nhàng ở đó tốn ít nhất 5000 XOF chưa kể đồ uống, một chai bia local từ 1500-2000XOF. Mức chi phí ở khu vực này tương phản hoàn toàn với khu chợ Dantokpa (mở từ năm 1963). Mình đã thuê chiếc xe 3 bánh và trả 1000 đồng cho quãng đường hơn 6km từ khách sạn đến khu chợ này. Với diện tích công bố khoảng 20 héc ta, khu chợ rộng nhất Tây Phi. Đây là khu chợ ngoài trời và giống như những khu chợ quê Việt nam nhưng ở quy mô cực lớn.

Chợ bán buôn bán lẻ, đủ chủng loại từ đồ ăn đến đồ sinh hoạt, quần áo, trang sức, điện gia dụng,... cái gì cũng có. Hàng hoá có lẽ đa phần là chất lượng thấp, rẻ tiền, các đồ ăn được chế biến tại chỗ. Mình đến lúc tầm trưa, đông đúc ồn ào, hàng hoá thuận mua vừa bán chứ không niêm yết giá. Khu chợ có rất nhiều toà nhà hoang, bỏ không bên cạnh những con kênh đầy rác và nổng nặc mùi nước tiểu (mọi người rất tự nhiên đi tiểu ngay giữa chợ) khiến mình như lạc vào 1 thế giới khác vậy. 6km mà khoảng cách như là 10 năm vậy.

Điện, di động và xăng dầu là hai thứ cơ bản của xã hội phát triển. Điện được ưu tiên cho khu vực trung tâm, cảng biển, khu đô thị mới. Chỉ cần đi khoảng 4km vào lúc 7h tối mùa hè, là bạn thấy bóng tối bao trùm đa số con đường. Rất khó quan sát vì màu da của họ. Nếu nhìn từ trên cao xuống, chắc chỉ thấy những mảng sáng lốm đốm. Benin với địa hình khá phẳng nên rất khó phát triển thuỷ điện, mà chủ yếu là nhập khẩu điện từ Nigeria và dựa vào các nguồn khí tự nhiên nhưng hiêu suất không cao. Khách sạn mình ở vẫn thường phát máy nổ để có điện bổ sung.  Còn quá nhiều điều mà Benin và chính quyền phải xử lý trên hành trình phát triển. Đây cũng là điểu bình thường của bất kỳ quốc gia nào trong giai đoạn đầu, quan trọng là những người lãnh đạo đất nước có tâm (mà mình nge nói đất nước này may mắn đang có).

Lần đầu tới châu Phi, mình hạ cánh ở Cotonou và di chuyển về khách sạn trên con đường mới khanh trang chưa tới 5 phút. Ngồi bên cạnh bờ biển Đại Tây dương nghe gió biển vivu mát rượi, mơn trớn da mặt, mình cứ ngỡ đang ở châu Âu. Nhưng, chỉ cần đi vài bước là 1 thế giới hoàn toàn khác: hôi hám, ồn ào, bẩn thỉu... và những cô gái không mặc áo ngực, tay giữ những thúng hàng trên đường chợ Tokpa. Benin hay Cotonou như những cô gái đó, có gì đó rất hấp dẫn và đầy mê hoặc bên dưới mảnh áo nhàu nhĩ tối màu. Hi vọng cô gái ấy trở nên bừng sáng và đầy năng lượng đáng yêu bên bờ đại dương trong một ngày không xa.

Lọ mọ lên mạng tìm thông tin để mua đĩa game Commanche 3 về chơi. Khổ nỗi ở quê hẻo lánh không có game này phải gửi tiền vào tận trong Sài gòn để mua (đĩa game hồi đó mắc chứ không rẻ thúi như bây giờ, chịu chơi phết). Và đây là thư trả lời của anh chủ shop (không biết giờ anh còn bán game nữa không?). Thời đại Internet, người người có email bạn chỉ cần nhấn Enter là hàng trăm, hàng nghìn người nhận được thông điệp, nhưng có lẽ 99% người nhận sẽ làm việc đơn giản là Delete mail của bạn. Bức thư của anh Hoàng đúng là sư phụ của Email marketing, thật là mẫu mực. Ở bức thư, người đọc nhận thấy sự quan tâm và nhiệt thành dành riêng cho khách hàng của chủ shop, một con người, chứ không phải từ một robot/một cái máy. Không rõ thuật ngữ marketing của hình thức truyền thông hiểu độc giả là gì nhỉ? E ngại khách hàng mất thời gian tìm hiểu anh ấy còn cẩn thận in ra hướng dẫn chơi. Chu đáo quá đi. Và rồi một cách chuyên nghiệp, ở đoạn cuối anh ấy giới thiệu các tựa game khác cùng thể loại. Anh gặp đúng con nghiện và sau đó mình mua thêm 1 vài tựa game từ anh, người chưa hề gặp mặt. Các tựa game đã mất và giờ lăn lóc chỗ nào không biết. Cuối năm đó, anh ấy còn gửi thiệp Giáng sinh tặng mình. Mình vẫn giữ bức thư và thiệp đến bây giờ như một ấn tượng đầy bất ngờ về dịch vụ Sài gòn

Mình thích lê la vỉa hè ngắm phố, ngắm người. Và trong một lần vào Sài gòn công tác, mình lê la trà đá chụp bức hình dưới đây.

Nước và đá đựng trong ly nhựa mềm, siêu mềm (ngoài Hà nội hay dùng để đựng nước mía hoặc cốc uống 1 lần), cụ bán hàng cho thêm 1 cái ly cứng để đựng. Vì sao lại thế? Mình thử cầm ly nhựa mềm, cầm một lúc sẽ bị lạnh tay vì rất nhiều đá bên trong ly, loại đá nhỏ tan nhanh. Ly mềm, mềm lắm mà nhỡ/chẳng may bóp tay nhẹ là đá và nước trào ra ngoài. Vậy là cụ cho thêm 1 ly xanh bên ngoài để cầm cho tiện mà không sợ lạnh. Bonus thêm hình dưới, uống cà phê take-away kèm theo khăn giấy và tăm.

Từ những việc nhỏ nhỏ này để đánh giá cung cách phục vụ nói chung của Sài Gòn. Không sai đâu? Cái mà họ hướng đến, từ trong bản năng, là customer satisfaction. Right?

Đầu tiên là về , ý thức về bản thân và sống trách nhiệm. Hệ thống giáo dục quốc dân dạy trẻ con từ lúc nhỏ ý thức về chính bản thân của trẻ, về hiểu biết cơ thể, về quyền của trẻ với bản thân,… Trẻ từ lúc nhỏ đã có thể biết được quyền của mình và hoàn toàn có thể xảy ra việc trẻ mách với thầy cô về việc bị bố mẹ mắng/đánh, và cảnh sát/nhà chức trách dựa trên lời của giáo viên để nhắc nhở/trách phạt bố/mẹ. Khi lớn lên, những đứa trẻ có nhiều cơ hội sống 1 cuộc sống độc lập dựa theo mong muốn của nó. Xã hội tốt hơn nếu mỗi người dân sống có trách nhiệm. Ngoài việc được giáo dục từ nhỏ về bản thân, một phần cấu thành nên tính trách nhiệm, điều mình thấy quan trọng không kém đó là nợ tài chính. Những đứa trẻ không trực tiếp nhận khoản nợ này mà thông qua bố mẹ. Hầu như những người trưởnh thành đều nợ: vay nợ trả tiền học; vay nợ mua tài sản;… Nợ được coi là việc bình thường như ăn nhà hàng hải sản vậy. Nợ là trung tâm và xung quanh là chính sách, là quy định được thiết kế rõ ràng và công khai. Nợ chính thức khiến người có ý thức sống trách nhiệm hơn để trả nợ. Người dân phải tính toán kĩ hơn về chi tiêu cho hợp lý, sống như thế nào, mua gì,… Thu nhập như vậy thì nên mua nhà nào, vay bao nhiêu, có thể gia tăng thu nhập bằng cách nào nữa… Hàng trăm câu hỏi được đặt ra và điều tích cực là các biến số để giải đều có sẵn hoặc dễ tìm kiếm với độ chính xác cao. Điều này hỗ trợ tốt cho “con nợ” lên kế hoạch và follow thực hiện đúng kế hoạch. Nợ trở thành công cụ tích cực cho mỗi người dân có ý thức trở nên trách nhiệm hơn.

Tiếp theo là vai trò của chính phủ. Chính phủ giống như một ban điều hành của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công ích cho người dân, phí thu từ người dân chính là thuế. Các quốc gia này việc phân phối tài chính mình nghĩ dùng từ fair play được. Thuế được dùng để phục vụ mục tiêu công ích, xây dựng hạ tầng đường xá, giao thông công cộng,…. Điều quan trọng là mindset trong chuyện chi tiền. Như mình cảm nhận thì việc này dựa trên các kế hoạch được lên kĩ lưỡng và tôn trọng khoa học duy trì bền bỉ thống nhất qua nhiều năm. Tiếp đó là các thiết kế này tính toán dựa trên câu hỏi “đối tượng bị ảnh hưởng/tác động cần gì?” chứ không bắt đầu từ “tôi đang có tiền giờ tôi cần tiêu vào việc gì?”. Đối tượng được lựa chọn cũng là những đối tượng có độ phủ rộng nhất, nếu về kinh tế thường là giới trung lưu, nếu về an sinh xã hội thường là trẻ em dưới 14 tuổi và người già, người tàn tật…. Các chi tiêu này được hỗ trợ bởi công nghệ và kiểm soát bởi các quy trình nên có tính rõ ràng cao, người dân là người trả tiền dịch vụ cho chính phủ hoàn toàn có thể kiểm tra khi cần. Đây là cách thức vận hành rất fair.

Điều mình cho là cơ bản hơn cả, đó là giá trị đồng tiền. Đổng tiền có giá trị thấp có thể kích thích xuất khẩu nhưng đồng tiền có giá trị cao mới khiến cho đời sống ngừoi dân nâng lên đáng kể. Tiền nào của đấy. Trong các quốc gia mình biết, phát triển hơn, thì đồng tiền đều có giá cao hơn VNĐ, SGD khoảng 18000 VNĐ, AUD khoảng 17000VNĐ, EUR khoảng 27000VNĐ. Giả sử cùng 1 mặt hàng cơ bản, người VN khi mua ở nước phát triển sẽ phải bỏ ra nhiều tiền hơn và ngược lại. Có một mặt hàng tương đối (gần như 100%) giống nhau là sức lao động. Cùng một việc như nhau, ví dụ nấu ăn, người nc ngoài bỏ số lượng tiền ít hơn để mua sức lao động nấu ăn ở nước họ và Việt Nam. Ở các nước này, sức lao động trong giờ làm việc được trả giá cao. Đối tượng sinh viên, người nước ngoài ở Úc là đối tượng bị hạn chế nhiều mà mỗi giờ làm việc cũng được trả thấp nhất 16AUD, có thể sinh sống cơ bản với mức này. Sức lao động ngoài giờ được trả giá cao hơn 2 đến 3 lần, nên ở các nước này rất ít dịch vụ diễn ra quá khuya vì sẽ bị tăng chi phí rất cao. Các nước phát triển 1 đơn vị sức lao động được định giá cao hơn có yếu tố cộng thêm mạnh mẽ bởi giá của đồng tiền. Giá đồng tiền cao, theo mình, là điều kiện căn bản để có hàng hoá tốt và mức sống được nâng cao.

Quản lý một “tổ chức lớn” như một quốc gia cực kỳ phức tạp; mỗi quyết định đều ảnh hưởng sâu sắc và rộng rãi đến rất nhiều người. Vì thế, có được một hình mẫu tổ chức xã hội tốt để hướng tới, theo mình là cách quản trị phù hợp để nâng tầm “tổ chức” quốc gia.

Đi lại ở Úc không còn là việc khó khăn. Cô chú mình gặp 30–40 năm trước đi Úc thường qua nước thứ 3 như Hồng Kong, Philippine, Mã Lai,… Còn hiện tại, hầu hết các hãng bay Vietnam Airline, Bamboo, VJA đều đã có đường bay đến các thành phố nhiều người Việt sinh sống: Sydney, Melbourne, Perth, Brisbane. Mỗi hãng khai thác theo ngày cố định trong tuần và khác nhau với mỗi điểm đến, thường là 1–2 chuyến bay 1 tuần. Chi phí tuỳ thuộc là bay thẳng hay nối chuyến, dao động từ 14 đến 24 triệu VNĐ 2 chiều. Mùa cao điểm từ VN thường là mùa xuân và hè, từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau thì giá vé cao hơn. Từ sân bay về trung tâm thành phố (CBD) ở các thành phố mình đi có thể lựa chọn Uber, Didi hoặc Xe bus, Tàu. Đi xe công nghệ thường khoảng 1 đồng Úc/km. Nếu có bus hoặc đi Tàu sẽ rẻ hơn. Ở trong thành phố, phương tiện công cộng rất thuận tiện có train, tram, metro, bus để mọi người lựa chọn. Melbourne bạn có thể nhìn thấy tàu điện giống trong ảnh tàu điện Hà nội những năm 8x, đây là điểm mình rất mê. Melbourne thuộc bang Victoria, giao thông công cộng dùng chung thẻ PT, nạp tiền tại các bến chính hoặc trong các cửa hành tiện lợi 7 Eleven. Ở trung tâm, Melbourne có 1 khu vực màu xanh thì các trạm đó không bị mất phí, gọi là Free Tram Zone. Mình thấy rất nhân văn. Điểm này khác ở Sydney, Syd thuộc bang NSW có dân số lớn nhất Úc, giao thông công cộng có thẻ chung là Opal nhưng hiện tại đã chấp nhận thẻ tín dụng để thanh toán trực tiếp nên nhiều ngừoi dùng luôn thẻ cho tiện. Chi phí với xe công cộng rất tốt. Mình đi từ Melb đến Canberra khoảng 8 giờ đồng hồ với train và bus thì chi phí 38 đồng. Đi máy bay mất khoảng 1,15 giờ và ~100 đồng Úc. Đi xe tự lái mất khoảng 6 giờ. Theo mình được nghe thì như ở Melbourne họ sẽ chỉ trừ tối đa 8 đồng Úc khi di chuyển công cộng, cao hơn không bị trừ. Mình rất ngạc nhiên khi biết công ty vận hành hệ thống công cộng này là tư nhân. Công cụ hữu hiệu nhất để di chuyển là Google map, dữ liệu cập nhật chính xác và tức thời. Khi dùng google map, mọi người cần lưu ý hướng và đích đến trên ứng dụng để lựa chọn trạm chờ cho đúng phía. Mình đã suýt bị lỡ vì đứng nhầm trạm đối diện, còn ở Sydney thì bị đi lố mất 3 bến do đợi sai bus Standing (C thành A). Google Map là công cụ không thể thiếu khi di chuyển. Có cách di chuyển nữa. đó là tự lái, nếu bạ có bằng lái xe Viênt nam (loại bằng song ngữ) thì có thể dùng cách này, nếu thuê và trả cùng điểmm thì chi phí rẻ hơn rất nhiều so vớii đi uber, cách này phù hợp nếu bạn muốn thự lái ra ngoài thành phối, chi ohis một ngày tầm 60 đồng cho một xe 5 chỗ.

Toàn lãnh thổ Úc dùng chung đồng tiền AUD (Đô La Úc), những năm gần đây AUD mất giá so với USD nên hàng hoá trở nên tiện lợi cho xuất khẩu hơn. Hiện tại tỉ giá với VND khoảng 16.000 vnđ. Hầu hết các chi tiêu từ rất nhỏ như 1 đồng đều có thể dùng thẻ tín dụng. Thanh toán không dùng tiền mặt rất phổ thông vì dù 1 quán nhỏ ở xa trung tâm họ cũng dùng máy POS. Tuy vậy, ngân hàng liên bang đặt ra quy định về việc giao dịch qua thẻ sẽ bị tính thêm 1–2% phí, nên nếu chi tiêu khoản lớn dùng tiền mặt sẽ tiết kiệm hơn đáng kể. Mỗi lần tính tiền, mình đều yêu cầu in hoá đơn để thống kê, việc này quan trọng để quản lý chi tiêu cá nhân sau này. Chi tiêu ở Úc, nếu đi du lịch, với các mặt hàng mua mang về nước làm quà thì được khấu trừ GST, với điều kiện tổng hoá đơn lớn hơn 300 đồng và phải mua trong 1 lần tại 1 địa điểm. GST đang là 8%.

Úc là đất nước của nhập cư. Thuở ban đầu châu Úc chỉ có thổ dân, sau đó khi Vương quốc anh đô hộ thì đưa nhiều tù nhân. từ châu Âu qua đây (đi trên đường quê ở Melbourne dễ dàng bắt gặp những hàng đá núi lửa thẳng tắp của các tù nhân gần 200 năm trước). Và về sau này, đất đai rộng lớn nên rất nhiều người từ rất nhiều quôcd gia khác nhau trên toàn cầu tới đây. Đây có lẽ là lí do căn bản khiến Úc có nền văn hoá đa dạng. Và cũng vì thế, nhiều người tới đây học tập, làm ăn, đoàn tụ gia đình khiến cho nhu cầu nhà ở thuê, khách sạn, rất lớn. Đến Úc mình đã ở nhà bạn mình, ở BnB, ở khách sạn. Nếu bạn đi dài ngày thì BnB là lựa chọn hợp lý, bạn có thể mua đồ ăn về sẽ tiết kiệm nhiều. Do chính sách Úc thừa kế nhiều từ nước Anh nên chi phí phải trả cho dịch vụ ăn uống bên ngoài thường là cao. Nếu bạn đi mình ngắn ngày thì ở các khách sạn cũng là lựa chọn hợp lý giá từ 60 đồng/đêm.

Úc là 1 đảo lớn hơn 7 triệu km vuông và nằm ở Nam bán cầu (Việt Nam ở Bắc bán cầu) nên thời tiết ngược với VN. Úc theo mô hình liên bang với 6 tiểu bang, mỗi bang có chính sách quy định riêng và không đối lập với quy định của Liên bang; ví dụ như dịp mình ở thì Victoria có ngày nghỉ cho trận chung kết bóng bầu dục Úc (thứ 6 trước ngày diễn ra trận chung kết Grand Final) nhưng bang NSW không có ngày nghỉ này. Đi xuống phía dưới nước Úc thì nhiệt độ thường thấp hơn do xa xích đạo hơn, mùa đông thậm chí có cả tuyết rơi. Nếu đến vào mùa đông, thưởng là tháng 6 đến tháng 8 thì bạn chú ý mang áo rét đi. Chính vì điều này nên mình nghĩ Úc có thời tiết đa dạng rất nhiều thứ để trải nghiệm. Mình hỏi nhiều người bạn thì họ đều có mục tiêu trong cuộc đời là đi trip vòng quanh nước Úc, khoảng 2 tháng, không dễ với đa số mọi người. Mình cùng. a Kiệt đi 1 ngày khoảng gần 1000km về vùng quê của Victoria thì thấy là chất lượng đường xá đi lại cực kỳ tốt, đi không cảm giác mệt. Úc có diện tích rộng gấp nhiều lần Việt Nam (hơn 300 ngàn km2) nhưng dân số chỉ khoảng 30 triệu (1/3 dân số Việt nam) nên khi đi xa trung tâm thì cảm giác chung là thưa thớt, chính sách quản lý đất đai của Úc theo phương Tây, sở hữu của cá nhân. Nên là, có khi mình đi tới 1 km đường mới hết phân cách của 1 gia đình. Đoạn này làm mình nhớ phim về viến Tây. Hoa kỳ đầu thế ký 19 ghê. Các gia đình làm trang trại cũng được tự động hoá cao, mình thấy chủ yếu là trồng cỏ, cải, ô liu, nuôi bò, cừu, ngựa. Cây mọc phổ biến là bạch đàn (khuynh diệp). Chính vì vậy nên đi dài có cảm giác buồn tẻ, sự buồn tẻ trong xanh ngát mầu dễ chịu. Mùa xuân là mùa đẹp nhất khi mà cây lá xanh tươi, hoa nở nhiều màu. Không khí ở Úc thì cực kỳ trong lành, một phần rất lớn đến từ chính sách bảo vệ môi trường của nước Uc những năm gần đây, bạn thoải mái hít hà hết không khí vào lồng ngực.

Úc xây dựng xã hội theo mô hình phương Tây (Anh và Bắc Âu), ở bang Victoria mình thấy chính sách cho trẻ em và người già tốt, điều kiện phát triển cho trẻ em lúc nào cũng sắn sàng; hệ thống hỗ trợ cho người già tiên tiến, có lẽ vì vậy mà ở đây nghười già em bé vui hơn chăng? Ví dụ như người già có thể tới trung tâm người già sống, sẽ có người chăm sóc và chi phí sẽ được chính phủ hỗ trợ. Như a bạn mình, mẹ anh ở nhà cùng con thì chính phủ cử người tới nhà chăm sóc định kỳ. Học sinh theo hệ thống trường công thì được miễn phí tiền học. Đổi lại là những người trong độ tuổi đi làm sẽ đóng thuế cao đảm bảo cho hệ thông an sinh như vậy. Hầu hết mọi người đi làm đều có thể sở hữu nhà và thưởng sẽ vay ngân hàng, hàng tháng thu nhập từ lương sẽ dùng phần lớn trả gốc và lãi. Tuy vậy, nhà và giá cộng với hệ thống giao thông thuận tiện nên rất hợp lý. Một căn nhà phổ biến rộng ít nhất 500m2, một tầng, 3 phòng ngủ và bạn có thể lái xe đi làm 100km là bình thường (khoảng 1 giờ). Đây là điểm rất đáng học hỏi cho các nước đi sau.

(tbc)

Hơn ai hết, chắc hẳn các bạn hiểu rõ lợi thế cạnh tranh và giá trị của doanh nghiệp đã và đang được lưu trữ trong các hệ thống. Tình huống này có thể được ví von như “mỡ treo miệng mèo”, có rất nhiều kẻ đang lăm le đánh cắp những giá trị này qua một đường hầm — xâm nhập vào hệ thống của bạn thông qua kết nối internet. Rõ ràng, hệ thống của tổ chức có thể bị “bệnh” bất cứ lúc nào. Microsoft cho biết Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ lây nhiễm Ransomware (mã độc tống tiền) cao nhất châu Á, còn số cuộc tấn công Drive-by cài đặt phần mềm gián điệp cao gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Trung tâm Ứng cứu Khẩn cấp Không gian mạng (VNCERT/CC) thuộc Cục An toàn Thông tin — Bộ Thông tin và Truyền thông cảnh báo Việt Nam đang hứng chịu những đợt tấn công mạng quy mô (tấn công giả mạo — Phising, tấn công thay đổi giao diện — Deface, tấn công mã độc — Malware…) với tần suất cao và thủ đoạn tinh vi hơn bao giờ hết.

Dù bị tấn công theo hình thức nào, trực tuyến hay ngoại tuyến thì các « nạn nhân » đều phải hứng chịu hậu quả nặng nề. Theo báo cáo của Reuters, tội phạm mạng (cyber crime) đã gây thiệt hại tới nền kinh tế thế giới chạm mức 600 tỷ USD vào năm 2017. Tổn thất không chỉ dừng lại ở việc đong đếm tài chính, mà còn tốn kém thời gian khắc phục làm ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ hoạt động kinh doanh, theo sau đó những hậu quả khôn lường khắc, chắc hẳn bạn cũng đã kể tên được.

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc đảm bảo “sức khoẻ” cho hệ thống thông tin là khả năng đối phó với khối lượng thông tin “khủng” đến từ các hoạt động diễn ra trên hệ thống, phát hiện các dấu hiệu tấn công, hiểu rõ bản chất của lỗi và báo cáo kịp thời. “Kẻ cắp” cần gặp “bà già”, nhiệm vụ của chúng ta là đi tìm “bác sĩ” cho hệ thống!

Vào năm 2005, Gartner đặt ra thuật ngữ “Security Information Event Management” (SIEM), tạm dịch là “quản lý an toàn thông tin” nhằm mô tả một hệ thống giám sát an ninh có chức năng phân tích dữ liệu trong thời gian thực với mục đích phát hiện sớm các cuộc tấn công có chủ đích và vi phạm dữ liệu, đồng thời thu thập, lưu trữ, điều tra và báo cáo trên nhật ký dữ liệu để sẵn sàng ứng phó. “Bác sĩ” của hệ thống thông tin có lẽ đã được sinh ra từ đây.

SIEM dường như vẫn còn xa lạ khi nhiều người chưa từng biết đến SIEM hoặc có biết thì lại cho rằng SIEM là “ném tiền qua cửa sổ”. Tuy nhiên, đã đến lúc chúng ta nên mở rộng tầm mắt hơn và dẹp bỏ đi những định kiến. Báo Cáo Khảo Sát SIEM năm 2019 cho biết 76% chuyên gia an ninh mạng ghi nhận rằng việc tổ chức của họ sử dụng các công cụ SIEM đã làm giảm vi phạm bảo mật. Ngoài ra, 46% người tham gia khảo sát cho biết nền tảng SIEM của tổ chức họ đã phát hiện ít nhất một nửa tổng số sự cố bảo mật.

Được xem là « đàn anh » trong lĩnh vực bảo mật thông tin tại Việt Nam, công ty CP An ninh mạng Việt Nam (VSEC) đang sở hữu một giải pháp toàn diên giúp Giám sát An Toàn Thông Tin từ bên trong ra bên ngoài, dựa trên 3 cơ chế RÀ SOÁT, GIÁM SÁT VÀ HỖ TRỢ CẢNH BÁO. Giải pháp bên trong có chức năng rà soát, giám sát các hoạt động trên hệ thống, từ đó hỗ trợ cảnh báo và chăn IP tấn công. Giải pháp bên ngoài giúp rà soát lỗ hổng bảo mật, giám sát tính khả dụng của dịch vụ web và hỗ trợ cảnh báo kịp thời. Điểm khá hay ở đây là không phải nhà cung cấp dịch vụ nào cũng có thể tầm soát cả « nội khoa » và « ngoại khoa » cho hệ thống như dịch vụ của VSEC.

Ngoài ra, khi nói đến việc giảm thiểu rủi ro tấn công, thời gian là vàng. Hệ thống của bạn tiếp xúc với các mối đe dọa càng lâu thì khả năng thiệt hại càng lớn. Do đó, thông tin càng được xử lý nhanh chóng, khả năng xác thực và giải quyết tấn công càng diễn ra hiệu quả hơn. Giải pháp Giám Sát ATTT của VSEC được báo cáo là có thể phát hiện bất thường chỉ trong vòng 60 giây. Ngoài ra, ở một bài blog khác, VSEC tuyên bố dịch vụ Giám Sát ATTT từ a-z này sẽ được gói gọn trong chi phí trên dưới 10 triệu đồng/tháng — một mức lương khá “tiết kiệm” dành cho 1 “nhân viên IT chuẩn” đúng không?

Hy vọng từ những « viên gạch » đầu tiên chủ động đầu tư giám sát ATTT từ chính những doanh nghiệp Việt, Việt Nam sẽ sớm rời khỏi danh sách top những quốc gia bị lây nhiễm mã độc và thăng hạng nhanh chóng trên bảng xếp hạng Chỉ số An ninh mạng toàn cầu GCI (Global Cybersecurity Index) của Liên minh Viễn thông Quốc tế ITU (International Telecommunication Union). Bạn có muốn là một trong những viên gạch đó?

Cơ duyên đến với mình khi được là một trong các đội tham gia chung kết một cuộc thì khởi nghiệp ở Đan mạch. Tại thủ đô Copenhagen (CPH). Năm đâu tiên cuộc thi diễn ra vào mùa Hè nắng chói chang thay vì sự ảm đảm như các năm trước. 
Đan mạch nổi tiếng với tác giả An đéc xen. Từ bé mình đã được học và đọc chuyện của ông viết: cô bé bán diêm, những chú lính chì dũng cảm,… Lớn lên thích MU, thế hệ vàng với thủ môn Peter Schemeichel cũng của Đan mạch. Mình chỉ biết vậy về đất nước này. Khi đến nơi tf hiểu thêm thì còn có nhà bác học Niels Bohr, người đã từng nhận giải Nobel Vật lý năm 1922, một người lỗi lạc. Thế là vừa đến khách sạn, mình tới thăm viện bảo tàng mang tên ông, tiếc là đến muộn. Xem thêm thông tin về Andecxen thì nhà ông ở bên đảo lớn cũng thuộc Đan mạch nên không đi được. Kịp chụp tấm ảnh Bảo tàng Bohr:

Đan mạch là nước Bắc Âu đầu tiên mình đến. Một thời Đan mạch là đế quốc lớn ở châu Âu, với những chiến binh Viking lẫy lừng thế giới. Nằm ở gần Bắc cực, thời tiết chia làm 2 mùa rõ rệt đông thì lạnh lẽo thiếu ánh sáng, mùa hè nắng chói chang. Cao điểm mùa hè là cuối tháng 6 và tháng 7. Dù đã nge từ trước nhưng mình vẫn cảm thấy thú vị khi chứng kiến cảnh mọi người ở đây ăn tối khi mặt trời trên đỉnh đầu. Hình dưới chụp tại 1 khu ẩm thực đường phố. Mặt trời thường lặn lúc 22h và mọc lúc 4h sáng. Với diện tích hơn 2 triệu ki lô mét vuông và khoảng 6 triệu dân thì đất đai ở đây còn trống rất nhiều, chỗ mình ở cách trung tâm khoảng 20 phút đi xe đạp đã thấy hẻo lánh lắm rồi:

Phương tiện đi lại ở CPH có đầy đủ: train, metro, bus, taxi,… chỉ cần mua thẻ có thể sử dụng chung tất cả phương tiện công cộng, tương tự như ezlink của Singapore. Do bận việc, nên mình mua vé theo ngày, train hay metro có giá vé tính theo zone và từ điểm đi và điểm đến sẽ tính ra số zone (mình không rõ dựa vào đâu phân định zone). Trung bình giá 1 zone là 12 dkk (~38.000 VND). Thanh toán hầu hết không dùng tiền mặt, trạm thanh toán nhiều nơi rất tiện lợi. Nhưng ấn tượng nhất là xe đạp, xe đạp là phương tiện đi lại phổ biến nhất ở CPH, ở mọi nơi. Con người ở đây thích di chuyển bằng xe đạp, luôn có làn dành riêng cho xe đạp. Mình thực sự bất ngờ vì so với các nước khác mình đi như Hà Lan, Đức thì ở đây phổ biến hơn hắn. Thậm chí có công ty công nghệ startup cho thuê xe đạp, bạn thanh toán đi và trả ở bất kì điểm nào trong danh sách của họ. Chi phí khoảng 60dkk cho 2 tiếng.

Một số điều thú vị nữa ở đây: 
- họ không dùng tiền EUR mà là Kroner, hoá ra Đan mạch thuộc liên minh châu Âu nhưng tiền tệ riêng giống như Anh. 
- Các thang máy hầu như không có nút đóng, có vẻ ở đây mọi người sống rất chậm rãi :)
- Ăn uống trung bình một bữa ăn 60dkk. Đồ ăn “nhạt toẹt” vì thiếu vị cay của ớt.

Mình có một album, Forest Running. Mình đặt tên có chút trêu đùa còn đúng ra là Forrest lấy từ tên bộ phim Forrest Gump. Forrest Gump là bộ phim Mỹ quá nổi tiếng trên thế giới và đạt giải Oscar phim hay nhất. Phim kể về anh chàng cùng tên, ngố ngố, chạy nhanh, chung thủy nhưng lận đận về tình duyên, may mắn trong kinh doanh. Mình đã xem vài lần và ấn tượng nhất là cảnh Forrest Gump ra khỏi căn nhà của mình rồi chạy, ra khỏi bờ rào, ra khỏi thị trấn,… cứ chạy miết. Khung hình này tương đồng (cũng như Forrest Gump) với những gì diễn ra trong đầu mình khi chạy. Đó là sự tập trung. Vậy là mình đặt tên album để ghi lại.

Ai cũng đã chạy bộ. Ít nhất là ở trường học có môn chạy. Hồi đi học mình cũng đã chạy. Nhưng chỉ chốc lát là chán. Quá tẻ nhạt so với độ tuổi thích chơi bời. Bây giờ thì mỗi lần xách giầy chạy, hình ảnh Forrest Gump thoáng xuất hiện là chạy miết. Chạy giúp mình nhận ra nhiều thứ. Bạn mình có kể câu chuyện

Mỗi sáng ở Châu Phi, một con linh dương thức dậy. Nó biết rằng nó phải chạy nhanh hơn con sư tử nhanh nhất nếu không muốn bị giết. Mỗi sáng, một con sư tử thức dậy, nó biết nó phải chạy nhanh hơn con linh dương chậm nhất hoặc nó sẽ bị chết đói.

minh họa cho sự cạnh tranh và chiến thắng đối thủ. Chạy bộ là môn thể thao mà bạn hoàn toàn làm theo sức của mình nếu bạn không muốn bị chấn thương. Bạn mới bắt đầu, bạn chạy như người mới bắt đầu pace8-pace9. Bạn chạy đã lâu và muốn có thứ hạng, bạn chạy mức như người có thứ hạng pace 3 - pace 4. Sức như thế nào thì chạy như vậy. Thứ mà bạn cần quan tâm là cơ thể mình, lắng nghe cơ thể là yếu tố cốt lõi. Cơ thể có chịu được tốc độ nào, chạy được bao xa,… Và khi vượt ngưỡng bình thường thì còn ngưỡng tới hạn để bạn khám phá tiếp. Vậy là, bạn so sánh bản thân của ngày hôm nay với ngày trước đó để so sánh sự tiến bộ. Bạn cần vượt qua chính mình chứ không phải người bên cạnh. Trong cuộc sống, nếu chúng ta suy nghĩ hoặc là linh dương, hoặc là sư tử như chuyện trên thì chúng ta đã tự đóng khung vào một cuộc đua không lối thoát. Suy nghĩ như chạy bộ giúp mình rất nhiều, mình không thể chỉ là linh dương hay sư tử, mình có thể là chim là con thú khác; mình không nhất thiết phải chạy thẳng/mình có thể trèo. Cởi mở hơn. Sáng tạo hơn. Thị trường rất rộng, chỉ là mình có tập trung tìm kiếm hay không. Chỗ nào có người làm rồi thì mình làm chỗ khác. Việt Nam chật quá thì sang châu Á, châu Mỹ,… Tập trung vào đối thủ chỉ làm đích đến của mình ngày càng xa vời.

Bạn của ngày hôm nay muốn chạy tốt hơn ngày hôm qua, không có cách nào khác ngoài chuẩn bị. Chuẩn bị về dinh dưỡng, chuẩn bị về chế độ ăn uống, chuẩn bị về cách chạy,… Lúc mới bắt đầu mình chạy pace 8,15 và hơn 20 phút cho 2,63 cây số. Những ngày sau mình tăng tốc dần lên mức cao nhất là pace 6,05. Trong lúc chạy áp dụng khi chạy tốc độ chậm khi chạy bứt tốc (mình chạy theo plan của app). Trước và sau khi chạy nạp thêm năng lượng và nước (bánh qui, nước, chuối là chính). Một tổ chức nhỏ có nhiều nét tương đồng như khi mới chạy bộ. Các thành viên phải tự học để cả tổ chức có đầy đủ năng lượng đi đường dài. Có năng lượng đi đường dài thì sẽ có người đi cùng hỗ trợ. Mình chưa thấy có cách nào khác. Có thể không nhanh nhưng chắc chắn sẽ đi xa hơn.

Lần đầu tiên mình đi viếng đám tang là của một người bạn mình. Chưa đến ba mươi tuổi. Từ đó đến nay, thi thoảng lại đi viếng những đám tang như vậy. Đối với mình cái chết là việc nhẹ nhàng vì đâu đó mình thiện cảm với đạo Phật. Trên đường đi đến cái đích là sự chết thì sức khỏe là thứ duy nhất đồng hành. Và cái đích đến xa hay gần là do sức khỏe. Trên hành trình đi, bạn làm được nhiều hay ít cũng do sức khỏe. Có nhiều môn thể thao giúp tăng cường sức khỏe, và mình đã thử hầu hết các môn thể thao phổ thông. Và trong cuộc tranh luận với cậu em công ty thì mình nói chạy bộ là môn dễ nhất. Hầu hết các môn bạn đều cần người chơi cùng hoặc trang thiết bị. Với chạy bộ bạn chỉ cần đôi giày và chạy. Bạn chạy được thường xuyên 3 ngày thì bạn có thể chạy đều đặn được. Và khi bạn chạy đều đặn thì bạn sẽ trẻ hơn vì như Anhxtanh đã tìm ra thì tốc độ càng cao thì thời gian trôi càng chậm mà (j/k).

Hi vọng khi bạn đọc sẽ có thêm lí do để chạy bộ. Không vì ai cả ngoài bản thân bạn.

Từ một quốc gia kém phát triển hơn, cùng là Á đông và lịch sử bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi Trung Hoa, tôi gặp một Hàn quốc thực sự thân thuộc.

Đó là sự phát triển đô thị hoá mạnh mẽ do ảnh hưởng bởi Phương Tây. Nhà ga Quốc tế Seoul với thiết kế phóng khoáng, hiện đại và thân thiện. Ngay khi ra khỏi sân bay là cảm giác choáng ngợp với đường cao tốc xe chạy vun vút không dưới 80km/h, oto đông như kiến. Xe chạy qua cây cầu bê tông hơn 5 cây số vượt đầm lầy, án ngữ hai bên đường là hàng trăm toà nhà cao tầng mà có lẽ là chung cư. Thực sự ngợp. Và kèm theo là tắc đường, tầm 5h chiều xe chạy từ ngoài về Seoul hầu như tắc trên đại lộ dẫn vào thành phố. Mỗi chiều đi 3–4 làn đường đấy.

Chen giữa những toà nhà long lanh cao vời vợi thì Hàn quốc vẫn giữ nét truyền thống. Truyền thống dễ thấy nhất là những ngôi nhà, ngôi chùa cổ ở ngay mặt đường lớn. Hoặc một chiếu nghỉ trong phố nhỏ thiết kế theo đúng kiểu xưa.

Chợ là địa điêm mà tôi luôn đến mỗi khi đi đâu đó. Không phải để mua sắm. Chợ là nơi, theo tôi, thể hiện nhiều nhất phong cách, sinh hoạt của người dân. Ở seoul, Tương xứng với những toà nhà lộng lẫy đó là đại siêu thị (shopping mall), bách hoá tổng hợp (department store) cực sang trọng nơi mà bạn có thể tìm thấy bất kỳ thương hiệu thế giới nào cùng nhiều sản phẩm thời thượng. Nổi bật là hệ thống của Lotte.

Nếu cần hàng hiệu tầm trung bạn có thể tới khu vực Myengdong, hàng nghìn thương hiệu lớn nhỏ khác nhau và bạn có thể mua cho mình chỉ với 1000 won. Mọi người đa phần là dân văn phòng đi mua sắm ở đây nên những nơi này rất tấp nập vào buổi tối. Và để chiều lòng khách thì các chợ này đóng cửa muộn hơn lúc 11:00pm ngày thường. Giữa những thương hiệu, bảng pano sáng như ban ngày đậm chất phương Tây là những hàng ăn đường phố đậm chất Hàn quốc: đồ ăn, nguyên liệu chế biến bày trên xe có bánh di chuyển và người ăn đứng ăn ngay tại chỗ (thói quen tốt vì hạn chế xả rác). Cũng để phục vụ những khách hàng về muộn trên thì còn có hệ thống chợ tại các ga điện ngầm (subway).

Điều đặc biệt về chợ ở Seoul là chợ truyền thống với các khu Namdaemun, Đongaemun. Thượng vàng hạ cám, thứ gì cũng có thể tìm tại đây còn chất lượng thì hên xui. Bạn có thể mặc cả, tôi đã mua bak tay trống nắng chỉ với 14.000 won (ban đầu là 15.000 won). Chợ thường đóng cửa sớm, tầm 6:00pm mọi người lục tục dọn hàng. Tôi nhìn thấy nhiều hình ảnh quen thuộc của chọ Đồng xuân ở đây.

Seoul đại diện cho đất nước Hàn quốc và ở đây phương Tây hay phương Đông đã hoà quyện với nhau một cách liền mạch. Người phương Tây đến đây cũng có thể cảm nhận nhiều nét đặc sắc Á đông. Một sự kết hợp rất tự nhiên.

Mình leo núi. Đỉnh Nhìu Cồ San gần 3000m (không biét là so với mốc nào). Phải hơn chục năm rồi lại leo cao vậy. Đi cùng bạn bè, 19 người. Người leo thì tự hỏi: nhọc sức leo lên núi rồi lại xuống làm gì? Mình rảnh quá ư? Hay không hiểu sao mình leo được lên đó?. Người ngoài thì bảo tụi mày rảnh lao vào chỗ vất vả để làm gì?

Từ bé đến trưởng thành, con người hơn các loài khác đó là khả năng học. Học giúp cho con người của hiện tại khác biệt với chính con người đó của ngày hôm qua. Khi tích tụ đủ kiến thức bởi học, ta chuyển sang một phiên bản khác, một ranh giới đã bị vượt qua.

Ranh giới tồn tại mọi lúc. Một cô á hậu, trước khi được giải, 1 năm hoặc nhiều hơn chỉ giao lưu với 1 người đàn ông. Nhưng khi được giải, cô có thể giao lưu hàng ngày, không chỉ một mà thậm chí nhiều người đàn ông…khác nhau. Cô đã vươt ranh giới.

Một anh công tử nhà có điêu kiện. Ngày ngày anh lên bar với chúng bạn. Anh được hút cỏ, chơi đá,… Một hai lần không xi nhê. Chơi hẳn chục lần, và anh với đá là đôi bạn thân. Anh đã vượt ranh giới.

Chúng ta nếu cứ quanh quẩn mãi trong 1 vùng ranh giới, sẽ thật buổn tẻ. Theo góc nhìn tích cực thì á hậu hay công tử trên đều là những người ưa khám phá, tìm kiếm những điều mới lạ. Không có gì tiêu cực ở đây cả. Cũng giông như những kẻ leo núi thôi.

Khám phá bản thân là một trong những động lực khiến xã hội con người thay đổi như ngày nay. Không có cách nào tốt hơn là tìm các giới hạn của chính mình. Để tìm giới hạn chúng ta không thể duy trì những thứ gọi là thói quen đều đều. Ai đó đa nói “không thể có kết quả mới với quy trình sản xuất cũ”. Một người nghiên cứu bảo mật cứ nghiên cứu lặp đi lặp lại một chủ đề sẽ tìm ra giới hạn thời gian mà mình chịu đựng được. Một người suốt ngày ngồi văn phòng leo núi để tìm giới hạn vê ý chí và sự bền bỉ.

Tìm ra ranh giới và làm chủ ranh giới giúp chúng ta kiểm soát bản thân tốt hơn. Chàng công tử nếu kiêm soát tốt ranh giới sẽ dừng đúng lúc và chàng sẽ thuận lợi vì trải qua nhiều cung bậc cảm xúc. Hiểu mình sẽ hiểu người khác. Và sẽ thật tẻ nhạt nếu ta quanh quẩn trong 1 ranh giới mờ nhạt.

Hình ảnh trên đây được giới thiệu bởi một thiền sư (zen master) Nhật Bản (197x). Xúc tích và cô đọng. Bức ảnh cho thấy hoàn cảnh của đa số chúng ta ở góc nhìn Phật giáo.

Chúng ta, đại diện là anh chàng đang bám dây ở lưng chừng không trung và trung tâm của bức ảnh.

Phía dưới anh là biển sâu thăm thẳm và ba chú rồng hung dữ. Biển sâu đại diện cho địa ngục tăm tối còn 3 chú rồng là tham/sân/si (tam độc). Tam độc là những thói hư tật xấu của con người là lính gác chào đón chúng ta tới địa ngục. Phàm là người thường thì tam độc là bình thường, khó mà tránh nhỉ?

Nhìn lên trên, bên trái, bạn thấy gì? Một đại ca hổ to lớn đang gầm gào tưc giận vì không chén được miếng mồi ngon và đang chờ đợi sơ hở của đối phương. Đó là các nỗi sợ của con người mà không tránh khỏi là sợ chết. Chúng ta biết nó hiện hữu nhưng không thể đuổi nó đi mà chỉ có thể cố gắng tránh xa nó càng lâu càng tốt. Nỗi sợ ấy tỉ lệ thuận với tuổi tác hoặc có thể không đổi mà do chúng ta bận rộn quá mà thôi.

Bên trên cái dây, sự thú vị của bức tranh là 2 chú chuột, 1 trắng 1 đen đai diện cho ngày và đêm. 2 chú chuột khônh biết xuâtw hiện từ đâu, đang gặm nhấm cái dây ( bây giờ như cái thỏng lọng) mà anh ta không hay biết. Mỗi 1 gặm là cái dây mòn dần và thời gian còn sống của anh ta giảm đi.

Ồ, bên dưới cành cây còn có tổ ong với mật ngọt đang nhỏ xuống dưới. Anh chàng cố gắng lấy lưỡi nhẩm nha càng nhiều mật ngọt càng tốt. Đó như liều doping cho anh ta thêm sức sống và quên đi hiểm nguy.

Khi chúng ta ra đời, thực chất là sự bắt đâu cho hành trình đi về cái chết. Vậy nên, dù vô ý hay cố ý chúng ta đều đang lo hậu sự cho chính mình. Và theo nhiều cách khác nhau. Avicii, một ca sĩ mình yêu thích, tự tử ở tuổi 28. Hai mươi tám năm anh sống, anh đã lên đến đỉnh cao của sự nghiệp đến mức anh sợ sự nổi tiếng. Anh đã tự kết thúc cuộc hành trình nhưng anh sẽ tự hào vì đã cháy hết mình cho hành trình ngắn ngủi đó. Anh đã lo hậu sự chu đáo và không tiếc nuối, mình nghĩ vậy. Vậy là ổn.

Âm nhạc chính là mật ngọt với Avicii. Rộng ra, chúng ta ai cũng nên tìm kiếm mật ngọt của cuộc đời mình. Chúng ta không thể thay đổi con hổ, con chuột hay 3 con rồng nhưng chúng ta có thể tự thưởng mật ngọt. Và về bản chất chúng ta làm để thoả mãn bản thân nên các mật ngọt rơi xuống đểu dảnh cho lợi ích của bản thân ta mà thôi.

Mật ngọt của bạn là gì?

PS: Hãy chọn đúng mật ngọt để hậu sự của bạn được trọn vẹn.

Quay về Hà nội đã được 2 tháng nhưng trong tôi cảm xúc Myanmar vẫn còn vẹn nguyên. Chuyến đi gói gọn tại thành phố Yangon (cựu thủ đô- thủ đô mới …) với mục tiêu tìm hiểu cơ hội kinh doanh và văn hoá/đời sống ở đây. Yangon là thành phố lớn nhất nên muốn biết Myanmar phát triển như thế nào, Yangon là đủ. Đây là lần đầu tiên tôi đến Yangon, và cũng là lần đầu tiên tôi thuê homestay để ở, căn hộ của bạn Allen, một võ sư. Ở vậy tôi sẽ cảm nhiều hơn cuộc sống nơi đây.

Đến Yangon chỉ 1h30 phút bay nhưng bạn có thể thấy lại quá khứ hàng chục năm tại Việt Nam. Ra đến cửa sân bay là sự náo loạn của đám taxi, như chợ vỡ và kì kèo giá cả náo nhiệt vô cùng. 7h tối mà đèn đường không có đen như đêm 30. Điện ở đây xa xỉ, bạn có thể thấy các máy phát điện dự phòng ở mọi toà nhà. Thay những chiếc taxi này băng xe máy thì khác gì một bến xe ở ta đâu. Ở đây có lệnh cấm nên trên đường chủ yếu là oto, giá cả nghe đâu bẳng chiếc SH nhập thôi. Văn minh, trật tự hơn xe máy đấy nhưng tắc đường như cơm bữa, đi 1km có khi mất tới cả tiếng đồng hồ. Vậy cũng may, dân phải đi bộ thôi. Ta nên học tập để khuyến khích ngừoi dân tập thể dục.

Anh Allen là chủ nhà chuyên nghiệp, anh đăng phòng trên Airbnb, ảnh lung linh như Kiều & Trinh. Phòng anh ở tầng 8, lối lên còn bé hơn tập thể Kim Liên. Tối và tất nhiên không có thang máy. Anh Allen không ở nhà, anh gọi điện chỉ bảo tôi tận tình cách mở khoá, nói chung là căn hộ tiện nghi vừa đủ dùng, tôi còn thấy trong tủ lạnh nhà anh có gói muối Việt nam quen thuộc. Hố xí xổm kiểu châu Á rất thân thương. Phòng hướng Tây, tối gió Bắc thồi mát rười rượi. Ở đây đã chứng kiến tôi hạ gục gần hai chục con muỗi bụng no kềnh càng. Từ lâu, lâu lắm rồi tôi không phải làm việc ghê gớm này.

Khu tôi ở có rất nhiều nhà tập thể như vậy, người Myanmar không coi trọng bề ngoài nên bên trong nhà được chăm chút nhiều hơn bên ngoài. Những ngôi nhà, tập thể hàng 4–50 năm, phủ bên ngoài là màu thời gian, rêu phonh và xám xịt. Nhà của họ có thể tuềnh toàng nhưng họ có thể mang vàng, tiền đến cho nhà chùa (đa số dân theo Phật giáo). Rất nhiều là khác. Vậy nên ở chùa mới nhiều vàng như vậy và người Myanmar có biệt hiệu cho đi nhiều nhất trên thế giới.

Ở đấy thực sự yên bình. Nhiều cây, nhiều chim câu và chó nữa. Chim ở đây đậu đầy dây điện. Không khí không chút khói bụi và buổi sáng bước xuống dưới nhà, tôi thấy gành hàng bán đồ ăn sáng. Một cảm giác trong trẻo của vùng nông thôn nươc ta. Nhất là đi vài độ 5' tôi gặp chợ cóc họp buổi sáng, hàng hoá thì đủ thứ cả, rau cá thịt,… bày đầy đường ruồi nhặng liên hoan đông vui hết cỡ. Là chợ nhưng không quá ồn ào, cảm giác dễ chịu. Bạn có thể mua đồ về nấu, tôi chịu mặc dù anh Allen ok. Tôi thích nhấm nháp li bia tươi Myanmar va thức ăn đương phố ở đây.

Xen lẫn với những cửa hàng cũ kĩ và lôi thôi, ở các phố nhỏ Yangon tôi bắt gặp nhiều cưa hành tiện lợi, một chỉ dấu cho sự phát triển của họ. Vui hơn nữa, trong các chuỗi cưa hàng này tôi bắt gặp nhiều hàng hoá Việt nam, nhất là bánh kẹo.

Tôi đi taxi (phổ biên là 5000 đồng/km) đến những điểm trung tâm rồi đi bộ đê cảm nhận. Yangon là thành phố đa dạng về kiến trúc. Lịch sử là thuộc địa của Anh, có những khu phố ở đây vuông như bàn cờ và tại nhưng khu này bạn có thể bắt gặp kiến trúc của Anh, của Tây Ban Nha tuổi đời dễ đến trăm năm. Những năm mở cửa gần đây, nhiều công ty nước ngoài đến, xây dựng nhiều toà nhà lớn phong cách khác nhau. Ngoài nhà ở, công trình tôn giáo đặc biệt là chùa, bạn có thể thấy tư mọi nơi. Chùa ở đây to cao và nổi bật với màu vàng đặc trưng của Phật giáo Tiểu thừa (ở Yangon có chùa Vàng nổi tiếng). Vào chùa bạn phải ăn mặc lịch sự hoặc thuê longyi (quây) mặc. Yangon đa dạng nhưng quy củ là vậy.

Đa số người dân theo đạo Phật, điều đó đã ảnh hưởng nhiều đến lối sống của người Myanmar. Là người từ ngoài đến, sự thân thiện là thứ tôi nhận thấy rõ nét nhất. Những người dân tôi gặp đều niềm nở và chân thành. Tôi đã nói chuyện với em gái trong cửa hiệu đồ uống MoonBakery, em dạy tôi cách đọc tên, ánh mắt thích thú của em khiến xa lạ là một từ thừa thãi ở nơi đây. Tôi đã nói chuyện với ông chủ hiệu sách cũ trên đường Bo Gyoke. Thấy tôi đứng xem sách, ông chủ động hỏi chuyện và khi biết tôi từ đâu đến, ông mừng rỡ hẳn vì sếp cũ của ông là người Việt Nam. Rồi ông kể một loạt tên Việt Nam mà ông biết ở Myanmar này. Rất hãnh diện. Tôi cũng kịp làm quen với 1 bạn lái taxi hơn 30 tuổi, chưa vợ và vui tính. Bạn dẫn tôi đi giới thiệu 1 vòng danh thắng Yangon. Hy vọng sớm gặp lại bạn.

Bức Tường là ban nhạc rock tôi thích và thủ lĩnh là Trần Lập. Nhóm và bạn bè đã tổ chức đêm ca nhạc dạt dào cảm xúc tri ân anh, người thủ lĩnh đã khuất. Đất nước và người dân Myanmar như một ban nhạc chơi nhiều dụng cụ khác nhau tạo nên nhiều giai điệu cho người xem. Và người thủ lĩnh hiện nay là bà Aung San Suu Kyi (Burmese không chia họ tên như ta nên mỗi lần gọi phải đọc đu dài như vậy). Bạn có thể bắt gặp hình ảnh bà mọi nơi:sách, báo, áp phích,… Hi vọng bà sẽ dẫn dắt ban nhạc chơi cùng giai điệu của thế giới để đất nươc tiến xa hơn và mãi mãi về sau người dân Myanmar sẽ tri ân bà, thủ lĩnh ban nhạc. Tôi tin họ sẽ tiến xa trên hành trình cùng nhân loại.

(Phần tiếp theo về búiness nhé)

Mình giữ gìn thân thể bao nhiêu năm, quyết không để sứt sát nặng nề. Con người ta sức khỏe là tài sản quan trọng nhất. Vậy mà bây giờ loanh quanh 4 góc tường. Chân bó bột. Cảm giác lạ lẫm, lạ vô cùng, cứ như không phải chân của mình. Vậy mới hiểu người khuyết tật, họ gặp khó khăn lớn như thế nào. Mình cũng chỉ 3–4 tuần thôi.

Nguyên nhân bị bó bột cũng kỳ cục. Đầu óc mình đến lúc mơ màng vừa đứng vừa ngủ cũng được. Nói chung là mệt sau một ngày căng thẳng. Alo alo alo… cháu qua giúp bác ngay đi… Lếch thếch đi tông chạy cuống cuồng sang nhà hàng xóm. Đầu óc vẫn ì ra đấy, không thèm động đậy. Chẳng biết sang đến đó thì mình sẽ làm gì. Reng reng… cửa gỗ khó nhọc mất 1 lúc mới chịu mở. Ôi giời ôi, vợ chồng thanh niên hàng xóm đang làm lộn cái bàn. Đầu óc ngái ngủ làm mình cứ đứng đực mặt ra nhìn 2 vợ chồng giằng co con dao, mấy đứa con thì lấm la lấm lét, sợ sệt nhìn bố mẹ diễn trò (cũng không phải lần đầu). Mình lạch bạch xông vào can ngăn, tách 2 vợ chồng ra. Úi. Bỗng nhiên nhói đau ở chân. Kệ. Loay hoay lúc thì cũng can ngăn được (chắc 2 ông bà mệt quá chứ mình chỉ là 1 phần). Bà vợ khóc lóc ỉ ôi, ông chồng mệt quá đi ngủ. Hai đứa con trơ mắt, ôm nhau nhìn.

Thôi, chị nín đi cho 2 đứa còn đi ngủ. Mai học. huuuuu….

Hai đứa vào phòng đóng cửa rồi ngủ đi. Nhanh.

Hai đứa con cầm gấu bông lết về giường. Thế 2 đứa mới được ngủ với nhau. Đầu óc tỉnh dần nên mình bảo được 2 đứa nhóc. Ôi má ơi, đầu óc tỉnh là nó cảm nhận đau điếng nơi ngón chân.

Hu…hu…hu… sao số tôi khổ thế này…. chết đi còn hơn…

Chị vợ rên rỉ như sắn sàng thức trắng cả đêm. “Hàng xóm làng giềng, con trong nhà chị không để người ta ngủ à. Nín đi”. Giọng chị vợ nấc lên, bắt đầu tiếp chu kỳ rên rỉ … Trí não nghĩ thế nào mà bắt mình đứng trồng cây chuối cạnh đó nghe chị vợ ca xong bài ca rên rỉ. Giờ mới thấy rõ rệt, cơn nhói lan tỏa khắp thân lên đến đầu. Vậy mà tiếng rên la rầu rĩ của chị ấy át được cả cơn nhói. Mình cứ đứng đó nghe chị than vãn…rên la…than vãn… cho đến lúc chị ngừng hẳn. Chắc mệt quá rồi. 1 tiếng 30 phút. Mấy đứa con chắc đã ngủ say theo lời ru của mẹ nó. Mình tập tễnh đi về để hôm sau trở thành “người khuyết tật” với chiếc nạng.

Vợ chồng là cái nợ từ kiếp trước, ai đó nói vậy. Cơ mà mình đoán mấy người ngụy biện, tự sướng nghĩ vậy để tự an ủi. Như chị vợ mấy hôm sau có khi cười toe toét như những lần đánh lộn trước đây. Ai cũng có một cuộc đời để sống, để cống hiến. Tại sao phải chịu đựng nhau như vậy? Hôn nhân bắt đầu bằng hoa tươi nắng đẹp để rồi trở nên héo úa, u ám. Sao đến cơ sự như vậy? Con cái nhìn “đánh võ” như vậy thì nó có vui không? Hôn nhân đâu ràng buộc vì mái nhà hay chiếc nhẫn. Khi đến lúc, cả hai nên biết để buông, buông để tốt cho cả hai tốt cho cả những đứa con. Đó mới là sống có trách nhiệm. Cố níu kéo? Sẽ như chân bó bột của mình, khập khiễng suốt đời.

“Divorce isn’t such a tragedy. A tragedy’s staying in an unhappy marriage, teaching your children the wrong things about love. Nobody ever died of divorce.” ― Jennifer Weiner, Fly Away Home