Mặc đồng phục
Có nhiều khi Đồng nhưng không Phục, một suy ngĩ về quản trị-tổ chức.
Từ thuở lâu lắm rồi, khi đến trường, học sinh mặc đồ tùy chọn trong khả năng của gia đình. Về sau này, những năm 1870, mặc đồng phục được luật hóa tại Anh. Và hiện tại, hầu như tất cả các trường học đều yêu cầu học sinh mặc đồng phục. Đồng phục thể hiện dấu ấn, bản sắc của nhà trường. Tuy nhiên, ý nghĩa nhân bản đằng sau là giúp tạo ra môi trường bình đẳng, không có sự phân biệt giàu ngèo, học sinh tập trung vào học và không gì khác.
Cuối năm 2025, Chính phủ Việt nam yêu cầu toàn quốc sử dụng chung một bộ sách từ năm học 2026. Trong khi đó, việc sử dụng nhiều bộ sách và để quyền tự quyết cho trường học mới thực hiện từ năm 2018 với 3 bộ sách “Cánh Diều”, Kết nối và Chân trời. Hôm rồi, hết học kỳ 1, đi họp phụ huynh nhà trường cũng thông báo một số môn nhà trường đang sử dụng bộ Cánh Diều, sẽ được chuyển sang Kết nối và cô giáo chủ nhiệm của con mình bổ sung là môn Tiếng Việt của bộ sách Kết nối dùng từ ngữ không mượt và bình dân như bộ Cánh Diều nên các con sẽ gặp khó khăn khi tiếp nhận. Có gì đó khá giống với việc mặc “đồng phục” kiến thức, dạy học nhỉ.
Mình không rõ lý lẽ để sau 8 năm, từ chính sách biên soạn nhiều bộ sách giáo khoa và trao quyền cho các trường lựa chọn đầu sách phù hợp, chính phủ chuyển sang yêu cầu tất cả các trường chỉ dùng bộ sách Kết nối là gì. Ở góc nhìn quản trị tổ chức, mình thấy đây tựa như việc cơ quan quản lý yêu cầu “mặc đồng phục” về tri thức cho tất cả các học sinh. Với quy mô tác động như vậy thì mình thấy không hợp lý cho lắm. Xã hội con người về bản chất là sự thống nhất trong đa dạng. 7 tỷ con người là 7 tỷ cá thể và tính cách khác nhau kết nối chung về văn hóa, địa lý và tính cách. Xã hội đi lên hay phát triển nhờ sự đa dạng, Xã hội không đi đến diệt vong vì những ràng buộc bên trong sự thống nhất. Và mình e rằng với mỗi xuất phát điểm không giống nhau mà trang bị kiến thức giống nhau sẽ làm giảm khả năng phát triển của mối người. Việc này tác động trực tiếp nhất đến giáo viên là người ảnh hưởng và gần nhất đối với sự phát triển của học sinh. Những năm đầu đời, vai trò người giáo viên là quan trọng bậc nhất đến phát triển kiến thức của học sinh. Người giáo viên mất động lực sáng tạo hay dạy học sẽ ảnh hưởng nhanh và sâu sắc đến học sinh.
Nhìn sang một khía cạnh khác ở quy mô nhỏ hơn trong các tổ chức doanh nghiệp. Sẽ có tổ chức mà sếp chỉ đạo và mọi người làm theo rập khuôn theo lệnh. Sẽ có tổ chức mà sếp định hướng và mọi người tự lên kế hoạch để về đích. Một bên nhấn mạnh sự kỷ luật yêu cầu giống như mặc đồng phục, một bên nhấn mạnh quản trị và trao quyền. Các tổ chức đòi hỏi sáng tạo và phát triển dài hạn thường chọn cách sau. Mỗi cách làm đều có mặt ưu và nhược và tổ chức vận hành được giống như chiếc xe đạp, cần cân bằng và có động lực để di chuyển. Trong quản trị tổ chức cần xác định rõ “mặc đồng phục” gì và ở đâu, khi nào thì tự do và thoải mái.