SỰ THỰC CỦA "SỐ NĂM KINH NGHIỆM"

Trong lĩnh vực nhân sự, chúng ta thường mặc định rằng một ứng viên dày dạn kinh nghiệm sẽ bắt nhịp công việc cực nhanh, giúp doanh nghiệp tiết kiệm tối đa thời gian đào tạo. Thế nhưng, thực tế cho thấy chữ "kinh nghiệm" đôi khi là một khái niệm đầy mơ hồ, thậm chí gây hiểu lầm tai hại. Có những người làm việc 10 năm nhưng thực chất chỉ là một năm kinh nghiệm được lặp lại 10 lần, trong khi có những người thực sự biến thời gian đó thành một kho tàng tri thức sống động.

Sự khác biệt cốt lõi này đã được Shreyas Doshi – một bậc thầy về quản trị sản phẩm từng kinh qua các vị trí cấp cao tại Stripe, Twitter và Google – đúc kết qua hai thuật ngữ cực kỳ đắt giá: Domain Knowledge và Domain Dogma. Đáng chú ý, Shreyas đưa ra sự phân biệt này trong bối cảnh các doanh nghiệp thường xuyên rơi vào "bẫy chuyên gia". Ông quan sát thấy rằng khi một công ty tuyển dụng những người quá am tường một lĩnh vực, họ thường kỳ vọng sự đột phá, nhưng kết quả nhận về đôi khi lại là sự trì trệ. Từ đó, ông nhận diện ra hai mặt đối lập của cùng một thứ gọi là "trải nghiệm" để giúp các nhà điều hành tỉnh táo hơn trong việc chọn người.

Trước hết, hãy nói về Domain Knowledge, hay có thể gọi nôm na là Vốn nghề. Đây là sự am tường sâu sắc về lĩnh vực mà một nhân sự tích lũy được sau nhiều năm lăn lộn. Những người sở hữu vốn nghề chất lượng không chỉ hiểu quy trình mà còn thấu cảm được những ngóc ngách tinh tế nhất của thị trường và tâm lý khách hàng. Chính sự hiểu biết đa dạng này giúp họ trở nên cực kỳ nhạy bén khi đối mặt với những tình huống bất ngờ, những sự cố nằm ngoài dự liệu mà không một cuốn sách giáo khoa nào dạy trước. Với họ, kinh nghiệm là một bệ phóng để xử lý vấn đề một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, Shreyas cũng cảnh báo về mặt tối của trải nghiệm mà ông gọi là Domain Dogma, hay mình tạm dịch là Lối mòn nghề nghiệp. Đây chính là những tư duy cố hữu, những định kiến hình thành từ những thành công hoặc thất bại trong quá khứ nhưng đã không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại. Lối mòn nghề nghiệp vô tình trở thành rào cản lớn nhất cho sự sáng tạo, khiến nhân sự trở nên bảo thủ và chối bỏ những cái mới chỉ vì "trước giờ không ai làm thế cả". Shreyas nhấn mạnh rằng, lỗi không phải ở kiến thức, mà ở việc người ta để kiến thức đó đóng băng thành những giáo điều không thể lay chuyển, khiến họ mất đi khả năng nhìn nhận những cơ hội mới mẻ.

Từ góc nhìn này, mình cho rằng việc lựa chọn nhân sự nên được ưu tiên theo hướng tìm kiếm những người có Vốn nghề thực thụ thay vì chỉ nhìn vào số năm kinh nghiệm. Một nhân sự giỏi là người biết dùng kiến thức cũ để soi sáng con đường mới, chứ không phải dùng quá khứ để phủ nhận tương lai. Thay vì hỏi họ đã làm việc bao lâu, có lẽ các nhà tuyển dụng nên tìm hiểu xem họ đã từng dũng cảm phá bỏ những lối mòn của chính mình như thế nào để thích nghi với những thứ mới mẻ. Giá trị thực sự của kinh nghiệm nằm ở độ sâu của tư duy chứ không phải ở độ dài của thời gian.

#hontruong3daai