Tổ chức xã hội nào phù hợp?

Góc nhìn rất "tiền bạc"

Mình đã tới Myanmar, có thể coi là đi sau Việt Nam. Mình cũng đã tới các quốc gia kinh tế phát triển hơn Việt nam, nên mình có góc nhìn đa dạng nhất định để đánh giá. Có nước theo style châu Á như Hàn quốc-Singapore, có nước theo style châu Âu (Đức, Úc,…) Mình cho rằng những điểm dưới đây đang là điểm chính trong tổ chức xã hội của các quốc gia phát triển này.

Đầu tiên là về , ý thức về bản thân và sống trách nhiệm. Hệ thống giáo dục quốc dân dạy trẻ con từ lúc nhỏ ý thức về chính bản thân của trẻ, về hiểu biết cơ thể, về quyền của trẻ với bản thân,… Trẻ từ lúc nhỏ đã có thể biết được quyền của mình và hoàn toàn có thể xảy ra việc trẻ mách với thầy cô về việc bị bố mẹ mắng/đánh, và cảnh sát/nhà chức trách dựa trên lời của giáo viên để nhắc nhở/trách phạt bố/mẹ. Khi lớn lên, những đứa trẻ có nhiều cơ hội sống 1 cuộc sống độc lập dựa theo mong muốn của nó. Xã hội tốt hơn nếu mỗi người dân sống có trách nhiệm. Ngoài việc được giáo dục từ nhỏ về bản thân, một phần cấu thành nên tính trách nhiệm, điều mình thấy quan trọng không kém đó là nợ tài chính. Những đứa trẻ không trực tiếp nhận khoản nợ này mà thông qua bố mẹ. Hầu như những người trưởnh thành đều nợ: vay nợ trả tiền học; vay nợ mua tài sản;… Nợ được coi là việc bình thường như ăn nhà hàng hải sản vậy. Nợ là trung tâm và xung quanh là chính sách, là quy định được thiết kế rõ ràng và công khai. Nợ chính thức khiến người có ý thức sống trách nhiệm hơn để trả nợ. Người dân phải tính toán kĩ hơn về chi tiêu cho hợp lý, sống như thế nào, mua gì,… Thu nhập như vậy thì nên mua nhà nào, vay bao nhiêu, có thể gia tăng thu nhập bằng cách nào nữa… Hàng trăm câu hỏi được đặt ra và điều tích cực là các biến số để giải đều có sẵn hoặc dễ tìm kiếm với độ chính xác cao. Điều này hỗ trợ tốt cho “con nợ” lên kế hoạch và follow thực hiện đúng kế hoạch. Nợ trở thành công cụ tích cực cho mỗi người dân có ý thức trở nên trách nhiệm hơn.

Tiếp theo là vai trò của chính phủ. Chính phủ giống như một ban điều hành của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công ích cho người dân, phí thu từ người dân chính là thuế. Các quốc gia này việc phân phối tài chính mình nghĩ dùng từ fair play được. Thuế được dùng để phục vụ mục tiêu công ích, xây dựng hạ tầng đường xá, giao thông công cộng,…. Điều quan trọng là mindset trong chuyện chi tiền. Như mình cảm nhận thì việc này dựa trên các kế hoạch được lên kĩ lưỡng và tôn trọng khoa học duy trì bền bỉ thống nhất qua nhiều năm. Tiếp đó là các thiết kế này tính toán dựa trên câu hỏi “đối tượng bị ảnh hưởng/tác động cần gì?” chứ không bắt đầu từ “tôi đang có tiền giờ tôi cần tiêu vào việc gì?”. Đối tượng được lựa chọn cũng là những đối tượng có độ phủ rộng nhất, nếu về kinh tế thường là giới trung lưu, nếu về an sinh xã hội thường là trẻ em dưới 14 tuổi và người già, người tàn tật…. Các chi tiêu này được hỗ trợ bởi công nghệ và kiểm soát bởi các quy trình nên có tính rõ ràng cao, người dân là người trả tiền dịch vụ cho chính phủ hoàn toàn có thể kiểm tra khi cần. Đây là cách thức vận hành rất fair.

Điều mình cho là cơ bản hơn cả, đó là giá trị đồng tiền. Đổng tiền có giá trị thấp có thể kích thích xuất khẩu nhưng đồng tiền có giá trị cao mới khiến cho đời sống ngừoi dân nâng lên đáng kể. Tiền nào của đấy. Trong các quốc gia mình biết, phát triển hơn, thì đồng tiền đều có giá cao hơn VNĐ, SGD khoảng 18000 VNĐ, AUD khoảng 17000VNĐ, EUR khoảng 27000VNĐ. Giả sử cùng 1 mặt hàng cơ bản, người VN khi mua ở nước phát triển sẽ phải bỏ ra nhiều tiền hơn và ngược lại. Có một mặt hàng tương đối (gần như 100%) giống nhau là sức lao động. Cùng một việc như nhau, ví dụ nấu ăn, người nc ngoài bỏ số lượng tiền ít hơn để mua sức lao động nấu ăn ở nước họ và Việt Nam. Ở các nước này, sức lao động trong giờ làm việc được trả giá cao. Đối tượng sinh viên, người nước ngoài ở Úc là đối tượng bị hạn chế nhiều mà mỗi giờ làm việc cũng được trả thấp nhất 16AUD, có thể sinh sống cơ bản với mức này. Sức lao động ngoài giờ được trả giá cao hơn 2 đến 3 lần, nên ở các nước này rất ít dịch vụ diễn ra quá khuya vì sẽ bị tăng chi phí rất cao. Các nước phát triển 1 đơn vị sức lao động được định giá cao hơn có yếu tố cộng thêm mạnh mẽ bởi giá của đồng tiền. Giá đồng tiền cao, theo mình, là điều kiện căn bản để có hàng hoá tốt và mức sống được nâng cao.

Quản lý một “tổ chức lớn” như một quốc gia cực kỳ phức tạp; mỗi quyết định đều ảnh hưởng sâu sắc và rộng rãi đến rất nhiều người. Vì thế, có được một hình mẫu tổ chức xã hội tốt để hướng tới, theo mình là cách quản trị phù hợp để nâng tầm “tổ chức” quốc gia.